Fawaz

Op 17 december bereikte Europese regering een akkoord over het Klimaat en Energiepakket. Jammer genoeg hebben de staatshoofden daarmee de strijd tegen de klimaatverandering opgegeven. Erger nog, ze hebben de kans om hun democratische macht uit te oefenen laten liggen…

Een kleine blik in de achteruitkijkspiegel: op vrijdag 12 december verheugde Nicolas Sarkozy zich over een historisch wetgevend pakket voor het klimaat, maar de ngo’s dachten daar ander over. De manipulatie van de media bereikte een hoogtepunt. Het Klimaat- en Energiepakket werd inderdaad goedgekeurd door de 27 lidstaten. Maar op basis van wat? De Europese Unie heeft het wetgevend pakket vaak verantwoord met voorschriften wetenschappers van het IPCC, maar daar lijken we vandaag mijlenver van verwijderd. Het IPCC bepaalde dat de geïndustrialiseerde landen hun uitstoot tussen de 25 en de 40 % moeten verminderen tegen 2020. Het Klimaat- en Energiepakket baseert zich op een vermindering van 20 % van de uitstoot van broeikasgassen van de Unie tegen die datum. Erger nog, voor bepaalde sectoren zullen de grootste inspanningen gerealiseerd kunnen worden buiten de grenzen van de Unie. Zo kan aan 75 % van de Belgische uitstootreductie van de tertiaire, bouw-, transport- en landbouwsector voldaan worden met Belgische investeringen in andere continenten. Wat de richtlijn betreft voor het uitwisselen van emissierechten (ETS) zullen gratis vergunningen om te vervuilen uitgereikt kunnen worden voor bijna 100 % van de activiteit voor bepaalde sectoren en ook aanzienlijke hoeveelheden voor zeer vervuilende steenkoolcentrales in bepaalde regio’s. We zijn heel ver verwijderd van de wil om de vergunningen tegen opbod op de markt te brengen zo het principe dat de vervuiler betaalt toe te passen.

Een Klimaat- en Energiepakket met zo weinig ambitie is er uiteraard niet in geslaagd de onderhandelingen in Poznan positief te beïnvloeden. De debatten zijn voor het grootste deel vastgelopen en er is geen enkele opmerkelijke beslissing genomen… daarmee verschuift nu alle druk naar de onderhandelingen van de laatste kans die over een jaar gehouden zullen worden in Kopenhagen.

Maar om terug te komen op het Europese wetgevende pakket, Greenpeace hoopte dat het Europese Parlement in plenaire zitting deze week de tendens kon omkeren en de zwakste punten van het akkoord van de staatshoofden zou weigeren. Maar dat is niet gebeurd… Het pakket heeft dus een bittere nasmaak, op twee sprankeltjes hoop na: de richtlijn voor hernieuwbare energie die een aandeel van 20 % hernieuwbare energie oplegt binnen de Europese Unie tegen 2020 en de mogelijkheden die het pakket laat om het ambitieniveau op te tillen tot een reductie van 30 % van de broeikasgassen tegen 2020 in het geval dat er daarover een internationaal akkoord bereikt wordt. Alle blikken zijn dus op Kopenhagen gericht…

Fawaz

Petit coup d’oeil dans le rétroviseur : vendredi 12 décembre, alors que Nicolas Sarkozy se félicitait d’un paquet législatif historique pour le climat, les ONG faisaient grise mine. La manipulation médiatique était en effet à son comble. Oui, le paquet “Climat/Energie” était bel et bien approuvé par les 27. Mais sur quelles bases? L’Union a souvent justifié l’ensemble législatif par les prescriptions des scientifiques du GIEC, mais on en semble aujourd’hui bien loin. Alors que le GIEC précisait que l’effort de réduction domestique des émissions des pays industrialisés devrait se situer, d’ici 2020, entre -25 et -40%, le paquet “Climat/Energie” se fonde sur une réduction de 20% des émissions de gaz à effet de serre de l’Union pour cette date. Pire encore, pour certains secteurs, la grande majorité des efforts de réduction pourra être réalisée en dehors des frontières de l’Union. Ainsi, 75% de l’effort de réduction belge pour les secteurs du bâtiment, transport, agriculture et tertiaire pourra être satisfait par des investissements belges sur les autres continents. Concernant la directive relative à l’échange des droits d’émission (ETS), des permis de polluer gratuits pourront être alloués à près de 100% pour certains secteurs et en quantité également non négligeable pour les très polluantes centrales au charbon de certaines régions. On est bien loin de la volonté d’une mise en enchère généralisée de ces permis afin de respecter le principe du “pollueur – payeur”.

Un paquet “Climat/Energie” si peu ambitieux n’a naturellement pas réussi à influencer positivement les négociations de Poznan. Les débats se sont, pour la plupart, enlisés et aucune décision notoire n’a pu être prise…la pression est dès lors rejetée sur les négociations de la dernière chance qui se tiendront dans un an à Copenhague.

Mais pour en revenir au paquet législatif européen, Greenpeace gardait l’espoir que le Parlement européen puisse, en séance plénière cette semaine, inverser la tendance et refuser les parties les plus faibles du compromis des chefs d’Etat. Il n’en fut rien… Le paquet laisse donc un goût amer, avec quand même deux lueurs d’espoir : la directive sur les renouvelables qui imposera une proportion de 20% d’énergie renouvelable au sein de l’Union d’ici 2020 et les possibilités offertes par le paquet d’augmenter le niveau d’ambition du paquet à une réduction de 30% d’émission de gaz à effet de serre d’ici 2020 en cas d’accord international sur cet objectif. Tous les regards sont dès lors déjà tournés vers Copenhague…

An

Ainsi, la biodiversité est maintenant considérée comme un ‘atout supplémentaire’ qui doit être ‘étudié’. Quant à la transformation de forêts intactes en plantations elle est estampillée comme ‘gestion forestière durable’. Or, le passage d’une forêt tropicale à une plantation constitue bel et bien un recul.

La défense de la biodiversité n’est pas la seule à être passée à la trappe à Poznan. Il ne reste plus rien des références aux droits des autochtones et des populations locales. Les Etats-Unis, le Canada et l’Australie et la Nouvelle Zélande n’ont maintenu qu’une allusion à l’importance de la participation des peuples autochtones. Ce deni s’est concrétisé lorsque les représentants de l’Indigenous People’s Forum sur les changements climatiques ont voulu lire leur déclaration et ont été tout bonnement réduit au silence comme en atteste le document à découvrir sur YouTube : http://www.youtube.com/watch?v=brsqUgbBHu0. La démocratie au sein des Nations unies est bel et bien à géométrie variable.

Poznan n’a clairement pas rempli son contrat en ce qui concerne le mécanisme REDD et c’est un obstacle pour le futur des négociations sur le climat. Il est impératif que les gouvernements ne s’engagent pas dans la voie de l’attribution de crédits ‘forêts’ sur le marché du carbone. Le mécanime REDD doit contribuer à diminuer les émissions de gaz à effet de serre et ne doit en aucun cas servir un système permettant d’engranger des bénéfices. Notre responsabilité est de l’éviter à tout prix. Il est également souhaitable que nous nous efforcions de faire comprendre aux gouvernements à quel point les forêts sont plus qu’un puit à carbone. Elles sont cruciales pour les populations locales et le maintien de la biodiversité. Pas question de les sacrifier purement et simplement sur l’autel du climat. Nous mettrons un point d’honneur à défendre ce point de vue dans l’ensemble du débat sur le climat.

An

Daarnaast werd elke referentie aan de rechten van autochtone volkeren en lokale gemeenschappen geschrapt uit de teksten en vervangen door een verwijzing naar het belang van de participatie van inheemse volkeren, op aangeven van de VS, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland.

Als klap op de vuurpijl werd de vertegenwoordigers van het Indigenous People’s Forum on Climate Change botweg het zwijgen opgelegd toen ze hun verklaring wilden voorlezen: de voorzitster sloot de sessie af voor ze het woord konden nemen. Bekijk zeker de video op Youtube: http://www.youtube.com/watch?v=brsqUgbBHu0 om te zien hoe het Forum gewoon straal genegeerd wordt. Dit is een democratische organisatie als de VN onwaardig.

In Poznan zijn duidelijk kansen gemist om stappen vooruit te zetten en REDD blijft voorlopig een belangrijk struikelblok in de discussies over een nieuw klimaatakkoord. We staan met andere woorden voor de enorme uitdaging om ervoor te zorgen dat regeringen hun verantwoordelijkheid nemen en geen bossenkredieten toelaten in de koolstofmarkt. REDD moet in de eerste plaats een mechanisme zijn dat bijdraagt tot de daling van de uitstoot van broaikasgassen, en niet een systeem dat zoveel mogelijk winst genereert. Hopelijk slagen we er ook in onze regeringen te doen beseffen dat bossen veel meer zijn dan louter koolstofreservoirs en worden autochtone volkeren en biodiversiteit niet definitief voor de klimaattrein gegooid. Eén ding is alvast zeker: je hoort ongetwijfeld nog van ons in de aanloop naar de volgende grote afspraken in het klimaatdebat.

Fawaz

Verder heeft de druk van de ngo’s duidelijk zijn vruchten afgeworpen om bindende middenlangetermijndoelstellingen te behouden voor de lidstaten. Ze moeten een duidelijk actieplan ontwikkelen om de maatregelen vast te leggen voor het behalen van hun doelstelling tegen 2020. België moet uitleggen welke maatregelen het wil nemen om van de huidige dikke 2% te evolueren naar 13 % hernieuwbare energie tegen 2020, zoals de nieuwe richtlijn bepaalt.

De richtlijn stelt ook flexibiliteitsmechanismes voor om de lidstaten te helpen om hun doelstellingen makkelijker te halen, maar ook daar werd de tekst verbeterd. De ngo’s vreesden dat die niet in staat zouden zijn om de virtuele markt van hernieuwbare energie open te trekken. De markt is in handen van multinationals die niet door de lidstaten gecontroleerd worden. Ze zouden het behalen van hun doelstellingen dus niet in de hand hebben. Er werd beslist dat de landen de controle over de flexibiliteitsmechanismen hebben. Op die manier wordt het mogelijk voor een land als Luxemburg om te investeren in windmolenparken in Duitsland of Frankrijk en ze in te brengen in de Luxemburgse quota. Italië pleitte voor een herziening van dit systeem in 2014 en dat had kunnen leiden tot een herziening van de uiteindelijke doelstelling. Maar het compromis dat maandagavond werd aanvaard verzekert de doelstelling door ze volledig los te koppelen van herzieningsresultaten. De tekst voorziet onder andere ook een vermindering van de administratieve last voor de sector van de hernieuwbare energie en zij zouden een prioritaire toegang tot het netwerk krijgen.

Kan deze eerste overwinning er andere teweegbrengen… ? We zullen aandachtig de houding van België en van de heer Leterme volgen op de Europese top op 11 en 12 december. Zal hij de confrontataie aangaan met de officiële positie die België heeft aangenomen met de gewesten en trekt ten strijde om de belangen van de machtige chemische industrie te verdedigen ? De geloofwaardigheid van het Klimaat en Energiepakket hangt er van af, maar ook die van ons land op internationaal vlak…

Fawaz

Fawaz

Pour le reste, la pression des ONGs a pleinement porté ses fruits concernant le maintien d’objectifs intermédiaires fermes pour les états membres qui devront aussi développer un plan d’action clair explicitant les mesures permettant d’atteindre leur objectif à l’horizon 2020. Concrètement la Belgique devra expliquer quelles mesures elle est prête à mettre en oeuvre pour passer d’un peu plus de 2% d’énergie renouvelable à l’heure actuelle à 13% en 2020, comme imposé par la nouvelle directive.

Des mécanismes de flexibilité sont également proposés par la directive pour aider les états membres à réaliser plus facilement leurs objectifs, mais là encore le texte s’est amélioré. La crainte des ONGs était que cela ne débouche sur un marché virtuel d’énergie renouvelable aux mains des multinationales avec une absence de contrôle des états membres qui ne pourraient ainsi physiquement réaliser leurs objectifs. Cette fois les pays gardent le contrôle de ces mécanismes de flexibilité. Il est ainsi possible à un pays comme le Luxembourg d’investir dans des parcs éoliens en Allemagne ou en France et de les comptabiliser dans leurs quotas luxembourgeois. Alors que l’Italie plaidait pour une révision de ce système en 2014 qui aurait pu déboucher sur une remise en cause de l’objectif final, le compromis adopté lundi soir sécurise cet objectif en le découplant tout à fait des résultats de la révision. Pêle-mêle, le texte va également dans la direction d’un allègement des charges administratives pour le secteur des renouvelables et un accès prioritaire au réseau qui, leur serait accordé…

Puisse cette première victoire en appeler d’autres…nous serons particulièrement attentif à l’attitude de la Belgique et de Monsieur Leterme lors du sommet européen des 11 et 12 décembre. Va-t-il aller à l’encontre de la position officielle belge adoptée avec les régions et fera-t-il cavalier seul pour relayer les seuls intérêts des puissantes industries chimiques? Il en va de la crédibilité du paquet « Climat/Energie » mais aussi de celle de notre pays à l’échelon international…

Ann

Dat impliceert dan wel dat de landen waar de laatste oerbossen nog overeind staan, financieel voordeel moeten kunnen halen uit het behoud van hun bossen, meer dan uit de vernietigende exploitatie ervan. Dat financiële plaatje is des te belangrijker omdat alle landen met tropische oerbossen ontwikkelingslanden zijn. Onmiddellijk stelt zich dan de vraag waar deze middelen vandaan moeten komen. In Bali werd al overeen gekomen dat dit de verantwoordelijkheid is van de industrielanden. Hier komt dan ook de opbrengst van de veiling van emissierechten in het vizier. Voor een omschrijving van dit systeem verwijs ik graag naar de toelichting van collega Fawaz in zijn eerste bijdrage aan deze blog.

Idealiter wordt een substantieel deel van de opbrengsten uit de emissierechtenhandel voorbestemd om in een internationaal fonds ter bescherming van de oerbossen te storten. Het werken met een fondsstructuur is daarbij erg belangrijk, om ervoor te zorgen dat de middelen op een verantwoorde manier geïnvesteerd worden, die aangepast is aan de concrete context van het land of de regio in kwestie. Bossen zijn immers veel meer dan louter koolstofreservoirs; ze zijn belangrijk voor het overleven van lokale gemeenschappen en ze herbergen een schat aan biodiversiteit.

Even belangrijk is het voorbestemmen, of ‘earmarken’ van de middelen. Als dit niet gebeurt, staat de deur wagenwijd open om industriële sectoren rustig verder hun gang te laten gaan en de vervuiling die ze veroorzaken af te kopen met het beschermen of aanplanten van bossen. Daarom mogen bossenkredieten niet opgenomen worden in de emissierechtenhandel. Indien dit wel gebeurt, wordt de kans op een reële vermindering van de uitstoot van broeikasgassen een pak kleiner.

Daarom is de uitkomst van de Europese Raad van Ministers voor Leefmilieu van 4 december ronduit teleurstellend. De ministers hebben zich niet uitgesproken tegen de opname van bossenkredieten in de koolstofmarkt, een positie die nochtans wel door de Europese Commissie voorgesteld werd. Dit hypothekeert de kans op een deal rond bossen in het kader van de onderhandelingen in Poznan. De EU lidstaten dreigen de kortetermijnbelangen van hun industriële en financiële sectoren te laten primeren boven broodnodige en verantwoorde investeringen in bossen en klimaat. Het is duidelijk dat het de grote banken zijn die azen op een lucratieve handel in bossenkredieten – een reden temeer om een goed beheerd fonds in het leven te roepen en investeringen in het behoud van de laatste oerbossen niet over te laten aan bedrijven die al bewezen hebben op een onverantwoorde manier aan kredietverstrekking te doen.

Ann

An

Cela implique que les pays où les dernières forêts anciennes sont encore debout doivent pouvoir tirer un avantage financier de leur conservation, plus que de leur exploitation destructive. Cet aspect financier est d’autant plus important que tous les pays qui comptent encore des forêts anciennes sont des pays en développement. Ce qui pose immédiatement la question de savoir d’où doivent provenir ces moyens. A Bali, il a été déjà convenu que cette responsabilité incombait aux pays industrialisés. Les revenus de la vente des droits d’émission entrent également en ligne de compte ici. Pour une description de ce système, reportez-vous à l’explication de mon collègue Fawaz dans sa première contribution à ce blog.

Idéalement, une part substantielle des revenus du commerce des droits d’émission est destinée à alimenter un fonds international pour la protection des forêts primaires. Une structure de fonds est essentielle pour que les moyens soient investis de manière responsable, adaptée au contexte concret du pays ou de la région en question. Les forêts sont en effet bien plus que des réservoirs de carbone : elles sont importantes pour la survie des communautés locales et hébergent une extraordinaire biodiversité.

La préaffectation, ou ‘earmarking’ des moyens est également importante. A défaut, les secteurs industriels auront tout loisir de poursuivre leurs activités et de racheter la pollution qu’ils provoquent en protégeant ou en plantant des forêts. C’est pourquoi les crédits forestiers ne peuvent pas être repris dans le commerce des droits d’émission. Si cela devait être le cas, les chances de réduire réellement les émissions de gaz à effet de serrer seraient considérablement réduites.

Voilà pourquoi le résultat du Conseil des ministres européens de l’environnement du 4 décembre est assez décevant. Les ministres ne se sont pas prononcés contre l’intégration des crédits forestiers dans le marché du carbone, une position qui était pourtant proposée par la Commission européenne. Voilà qui hypothèque les chances d’aboutir à un deal dans le cadre des négociations à Poznan. Les membres de l’UE risquent de faire primer les intérêts à long terme de leurs secteurs industriels et financiers sur les investissements indispensables et justifiés dans les forêts et le climat. Il est clair que ce sont les grandes banques qui convoitent un commerce lucratif dans les crédits forestiers, une raison de plus pour créer un fonds bien géré et pour ne pas laisser les investissements dans la protection des dernières forêts anciennes à des entreprises qui ont déjà prouvé qu’elles octroient des crédits de manière non raisonnée.

An

Joeri

De grote autolanden – met Duitsland voorop – zijn opnieuw bezweken onder het kortzichtige lobbywerk van hun nationale autofabrikanten. Kortzichig, inderdaad. Want dit dossier was – in tegenstelling tot wat velen denken – geen keuze tussen milieu en economie. Integendeel. De VN-voorzitter Ban Ki Moon zei het al: de antwoorden voor de economische crisis zijn dezelfde als voor de klimaatcrisis. En het autodossier is daar een prachtig voorbeeld van. Want wat is een van de voornaamste redenen dat de Amerikaanse fabrikanten nu aan de rand van de afgrond staan? Het blind blijven voor een veranderende markt, nl. de evolutie naar zuinigere auto’s. Zij krijgen hun benzineverslindende bolide’s nu nog niet aan de straatstenen kwijt. De auto’s die in deze crisistijd nog verkopen zijn de meest zuinige modellen. Dat zal in een toekomst met slinkende olievoorraden en dus dure brandstofprijzen niet snel veranderen. Deze EU-regelgeving had er niet alleen voor kunnen zorgen dat de auto-industrie eindelijk zijn steentje zou bijdragen in de strijd tegen klimaatverandering. Ze had de industrie kunnen behoeden voor het kortetermijndenken waarin ze al jaren vast blijft hangen en hen een duw in rug geven in de noodzakelijke aanpassingen richting écht zuinige auto’s. Een historisch gemiste kans! De komende jaren wordt het hopen dat de fabrikanten zelf hun fouten inzien en op tijd hun bocht inzetten.

Deze onderhandelingen waren een kroniek van een aangekondigd mislukken. De EU probeert nu al sinds midden jaren ’90 de autofabrikanten richting zuinigere en klimaatvriendelijkere auto’s te bewegen, maar trekt keer op keer de staart weer in. Niet alleen zal de consument de dupe zijn – hij blijft nog langer op zijn honger zitten voor écht zuinige auto’s én zal opdraaien voor de lage boetes die de fabrikanten zullen doorrekenen in het prijskaartje van auto’s -, ook het hele klimaatpakket van de EU staat nu onder druk. Andere sectoren zijn verontwaardigd over de fluwelen handschoen die Europa opnieuw bovenhaalt voor de auto-industrie en vragen op hun beurt een voorkeursbehandeling. De autolobby heeft zo een bom gelegd onder de levensbelangrijke klimaatonderhandelingen in Poznan dit jaar en Kopenhagen volgend jaar, waar de EU het voortouw wil nemen. Hopelijk zal Nicolas Sarkozy het tij alsnog keren, want de klimaatklok tikt ondertussen genadeloos verder.

Jona

Quelques bénévoles costauds poussent notre bateau climatique à roulettes dans les rues de Bruxelles, suivis par un cortège haut en couleur, avec des gens qui agitent des drapeaux et des ballons. Des passants s’intéressent également à nos messages climatiques. Les enfants sont fascinés par Saint-Nicolas et le Père Fouettard qui leur jettent des bonbons depuis le bateau. “Saint-Nicolas pour le climat” scandent-ils.

Climate action day

Lorsque nous arrivons sur la Place de la Monnaie, mes chaussures et mes chaussettes sont trempées. Ce n’est pas la situation idéale, quand on sait que toute une série d’interventions doivent encore suivre ! C’est plus à cause des chaussettes que des orateurs, d’ailleurs, que ma pensée s’échappe et que je songe à West Wing, cette série dans laquelle Martin Sheen joue le rôle d’un président américain progressiste. Elle a été tournée voici plus de dix ans et elle évoquait déjà la nécessité de prendre des mesures d’urgence pour arrêter le changement climatique, abandonner les technologies polluantes et investir dans l’énergie verte renouvelable. Pourquoi faut-il tant de temps pour réveiller le monde politique et lui faire prendre les bonnes décisions ? Il semble que quand on arrive à un certain niveau de pouvoir, il devient impossible d’abandonner un mode de pensée opportuniste à court terme. Mais ne soyons pas trop fatalistes. Ce samedi, des milliers de personnes sont descendues dans la rue pour faire passer un message climatique fort. Et s’il n’est pas entendu, nous pourrons toujours nous lancer nous-mêmes en politique.

Jona